Wat is kwaadwillendheid en hoe wordt dit door de Belastingdienst beoordeeld?

Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer een opdrachtnemer feitelijk als werknemer werkt, maar ten onrechte als zelfstandige wordt gepresenteerd. De Belastingdienst kijkt hierbij naar de feiten en omstandigheden van de arbeidsrelatie. Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee situaties:

De Belastingdienst spreekt van kwaadwillendheid als de opdrachtgever "opzettelijk een situatie van evidente schijnzelfstandigheid laat ontstaan of voortbestaan, omdat hij weet of had kunnen weten dat er feitelijk sprake is van een dienstbetrekking." Dit betekent dat de opdrachtgever opzettelijk de arbeidsrelatie zo heeft ingericht dat de opdrachtnemer niet echt zelfstandig is, maar zich voordoet als zzp'er. In de praktijk gaat het dan vaak om signalen die ook in de rechtspraak over schijnzelfstandigheid terugkomen.

Als de Belastingdienst tijdens een controle vaststelt dat er sprake is van schijnzelfstandigheid, maar geen kwaadwillendheid wordt aangetroffen, zal de Belastingdienst de opdrachtgever aanwijzingen geven om de situatie aan te passen. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat:

De opdrachtgever krijgt meestal 3 maanden de tijd om deze aanpassingen door te voeren. Als de aanwijzingen niet of onvoldoende worden opgevolgd, kan de Belastingdienst een correctieverplichting opleggen. Dit betekent dat de opdrachtgever alsnog belasting moet betalen over de loonheffingen die niet zijn afgedragen.

Wanneer de Belastingdienst kwaadwillendheid constateert, heeft dat ernstigere gevolgen. De Belastingdienst kan correctieverplichtingen en naheffingsaanslagen opleggen voor de loonheffingen, en zelfs een boete kan volgen. Om kwaadwillendheid vast te stellen, moet de Belastingdienst aantonen dat:

Het is van essentieel belang dat zowel opdrachtgevers als opdrachtnemers goed begrijpen wat schijnzelfstandigheid en kwaadwillendheid betekenen volgens de Belastingdienst. Door zorgvuldig om te gaan met arbeidsrelaties en de regels van de Wet DBA te volgen, kunnen beide partijen onvoorziene financiële en juridische gevolgen voorkomen. Bereid je goed voor op de veranderingen die ingaan op 1 januari 2025, bijvoorbeeld met de Schijnzelfstandigheid Spiegel of door je te verdiepen in de strengere handhaving van de Wet DBA.