Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer een zzp-er op papier ondernemer lijkt, maar in de praktijk als werknemer wordt behandeld.
Tim de Ridder
Project manager
In vrijwel iedere sector werken zzp-ers die schijnzelfstandigen zijn. Op papier lijken zij ondernemer, maar in de praktijk ziet de Belastingdienst hen als werknemer in een verkapt dienstverband. In dit artikel lees je wanneer daarvan sprake is, waarom dit een probleem is en hoe je risico's voorkomt. Wil je daarna de praktische aanpak zien, lees ook schijnzelfstandigheid voorkomen. Voor de kernuitleg is de Rijksoverheid-pagina aanpak schijnzelfstandigheid de meest logische bron.
Inhoudsopgave
Wanneer is er volgens de Belastingdienst sprake van schijnzelfstandigheid?
Gezagsverhouding
Vindt er aansturing plaats op de manier waarop de opdrachtnemer het werk uitvoert?
Inbedding
Wordt de zzp-er ingezet voor hetzelfde werk als medewerkers in loondienst?
Ondernemerschap
Loopt de zzp-er ondernemersrisico en gedraagt hij zich aantoonbaar als ondernemer?
Zelfstandigheid
Werkt de zzp-er met eigen offertes en afspraken, of op basis van aansturing door de opdrachtgever?
Waarom is schijnzelfstandigheid een probleem?
Als er geen schijnzelfstandigheid is, hoeft de opdrachtgever geen loonbelasting en premies volksverzekeringen te betalen en kan de opdrachtnemer gebruikmaken van ondernemersvoordelen. Bij schijnzelfstandigheid loopt de Belastingdienst inkomsten mis en nemen de risico's voor beide partijen toe. Juist daarom is de handhaving vanaf 2025 aangescherpt. Lees ook handhaving wet DBA. Naast loonheffingen kunnen ook btw-correcties zwaar wegen; lees daarom ook de impact van btw-correcties tot vijf jaar terug.
Wat zijn de gevolgen van schijnzelfstandigheid?
Risico's voor opdrachtgevers en opdrachtnemers
- ✗Naheffing van werknemerspremies en pensioenafdrachten.
- ✗Boetes en correctieverplichtingen voor opdrachtgevers.
- ✗Arbeidsrechtelijke gevolgen zoals doorbetaling bij ziekte en ontslagbescherming.
- ✗Navordering van inkomstenbelasting voor opdrachtnemers.
- ✗Verlies van zelfstandigenaftrek, mkb-winstvrijstelling en investeringsaftrek.
- ✗Verlies van aftrek van bedrijfskosten en btw-teruggave.
Hoe groot is de kans op een controle door de Belastingdienst?
Sinds 2016 handhaaft de Belastingdienst op schijnzelfstandigheid op basis van de wet DBA. Vanaf 1 januari 2025 gebeurt dit actief. Dat betekent dat je daadwerkelijk een controle kunt krijgen. Daarom is het belangrijk om niet alleen contracten op orde te hebben, maar vooral ook de praktijk van de samenwerking goed in te richten.
Wat kun je doen om schijnzelfstandigheid uit te sluiten?
- Zorg dat er geen werkinstructies zijn die duiden op een gezagsverhouding.
- Gebruik geen opdrachtovereenkomst voor werk dat gelijk is aan eerder loondienstwerk bij dezelfde opdrachtgever.
- Voorkom inbedding door zelfstandigen niet als regulier personeelslid in te zetten.
- Spreek een passende, zelfstandige beloning af.
- Betaal als opdrachtgever geen studiekosten voor de zzp-er.
- Spreek af dat er geen doorbetaling bij ziekte of vakantie plaatsvindt.
- Laat de zzp-er bij voorkeur voor meerdere opdrachtgevers werken.
Wees zeker van je zaak met helloprofs.nl
Met helloprofs.nl sluiten opdrachtgevers en opdrachtnemers snel opdrachtovereenkomsten die passen bij de wet DBA. Inclusief onderbouwing van ondernemerschap, zodat risico's op boetes en naheffingen dalen.
Blijf up-to-date over de wet DBA
Als er iets zeker is, is het wel dat de wet DBA dynamisch is. Schrijf je in voor onze DBA-update en blijf op de hoogte van de belangrijkste ontwikkelingen.
Welke vragen krijgen we vaak over schijnzelfstandigheid?
Is een goed contract alleen genoeg?
Wie loopt het grootste risico?
Wat is de beste eerste stap?
Gerelateerde kennisbank artikelen
WTTA 2027: wat betekent dit voor opdrachtgevers en zzp'ers?
Publicatie datum: 20 mei 2026
Geschreven door: Giel Sprong
Financiele risico's schijnzelfstandigheid: de impact van btw-correcties tot vijf jaar terug
Publicatie datum: 24 maart 2026
Geschreven door: Gert Jan Op 't Landt
Modelovereenkomst geen oplossing: zo voorkom je schijnzekerheid
Publicatie datum: 1 februari 2026
Geschreven door: Giel Sprong